Hơn một thế kỷ nay (nếu chỉ tính từ khi vua Tự Đức qua đời) ở trong nước cũng như ở nước ngoài, người ta đã viết rất nhiều, tranh luận nhiều và có những cách nhìn khác nhau về chân dung đích thực của triều Nguyễn và xã hội Việt Nam thế kỷ XIX.
nhà nguyễn đã làm vấy bẩn cả 1 nền lịch sử
Nói chung có ba loại ý kiến:
- Loại thứ nhất đánh giá cao công lao khôi phục lãnh thổ thống nhất của triều Nguyễn, công lao xây dựng đất nước trên mọi lĩnh vực kinh tế, chính trị, quân sự, ngoại giao, văn hoá…
Việt Nam thời Nguyễn là một xã hội ổn định và phát triển, cương giới lãnh thổ được giữ vững, an ninh chính trị được bảo đảm.
- Loại thứ hai phê phán các vua Nguyễn đã thực hiện những chính sách cai trị lỗi thời, cố chấp, hẹp hòi, làm cho xã hội trì trệ, tiềm lực dân tộc hao mòn.
- Băn khoăn khi đối chiếu hai mặt ổn định và rối loạn của xã hội thời Nguyễn, lưỡng lự khi đánh giá những cố gắng của các triều Nguyễn và hiệu quả thực tế đối với đất nước. Tóm lại là chưa xác định được rõ nét triều Nguyễn đã thúc đẩy sự phát triển xã hội hay đã kìm hãm nó trước xu thế thời đại, đó là loại thứ ba.
Chúng tôi xin phép thử lướt qua các loại ý kiến nói trên, hy vọng rút ra những điều bổ ích để tiếp cận với chân dung đích thực của xã hội Việt Nam thế kỷ XIX.
Có những ý kiến coi Bộ luật Gia Long hầu như chỉ là bản sao chép bộ luật nhà Thanh, và xét về tính chất thì “chưa có một bộ luật nào phản dân chủ như Bộ luật Gia Long, nó không mang lại một chút vinh dự nào cho nền pháp chế Việt Nam mà chỉ là công cụ cho một chính sách chuyên chế”.
Nông dân và những lực lượng chống đối cứ hay nổi dậy “buộc triều đình phải đem quân đi đàn áp, làm cho làng xóm bị tàn phá, hoa màu bị thiêu huỷ, ruộng đồng bị bỏ hoang, đê điều không tu sửa được, do đó bị lụt đói”. Mặt khác triều đình phải tốn kém vào các cuộc đàn áp, làm hao cạn công quỹ, càng khuyến khích quân xâm lược đánh chiếm nước ta. Vua Tự Đức buộc phải ký hoà ước nhận những điều khoản do Pháp đưa ra cũng chỉ vì “để rảnh tay dẹp loạn”.
Chưa ở thời kỳ nào các cuộc nổi dậy và chống đối của các tầng lớp dân chúng lại nhiều, rộng lớn và liên tục như ở thời Nguyễn. Cục diện này hẳn đã phản ánh nỗi căm oán của nhiều tầng lớp xã hội. Có ý kiến còn khẳng định hơn: Vua Gia Long chỉ thành công trong việc tiêu diệt Tây Sơn nhưng “hoàn toàn thất bại trong việc thu phục dân tâm toàn quốc” (16). Lại có những sử gia nước ngoài lưu ý rằng: Tìm hiểu xã hội Việt Namthời Nguyễn mà không tìm hiểu cục diện đấu tranh xã hội và phản ứng của các tầng lớp dân chúng thì chưa thể hiểu được thực chất xã hội Việt Nam thời đó. Ví như, theo Davit Marr: “Mặt tối của các tác giả phương tây là làm cho người ta thấy rõ việc người Pháp đã thâm nhập như thế nào (vào Việt Nam), nhưng mặt hạn chế là nó không mô tả được đầy đủ phản ứng cua người Việt Nam mà xét về mặt lịch sử thì phản ứng này lại là cái vế có ý nghĩa hơn của phương trình”
إرسال تعليق